Zakład Innowacyjnych Technologii Włókienniczych

Zakład Innowacyjnych Technologii Włókienniczych

Adres: Zakład Innowacyjnych Technologii Włókienniczych IWNiRZ-PIB,
ul. Wojska Polskiego 71b, 60-630 Poznań

Kierownik Zakładu: dr inż. Anna Kicińska-Jakubowska,

email: anna.jakubowska@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 84 55 859

W skład Zakładu Innowacyjnych Technologii Włókienniczych wchodzą:

• Pracownia Technologii Przetwórstwa Roślin Włóknistych - Laboratorium Technologicznej Oceny Słomy oraz Włókna,
• Pracownia Chemicznej Oceny i Uszlachetniania Surowców Włóknistych,
• Pracownia Badań Fizjologicznego Oddziaływania Tekstyliów na Organizm Człowieka,
• Pracownia Barwienia Naturalnego „Sztuka Naturalna”,
• Laboratorium Włókiennicze,
• Bank Włókien.Zakres działalności Zakładu:

Zakres działalności Zakładu:

1.    Inicjowanie oraz prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych oraz wdrażanie wyników tych prac w dziedzinie technologii włókienniczych oraz metrologii w zakresie:

a)       Nowych efektywnych technologii produkcji włókien łykowych, innowacyjnych metod, ekstrakcji i technik roszenia,

b)      Doskonalenia procesów przetwarzania i uszlachetniania włókien roślinnych i zwierzęcych oraz ich kompleksowej oceny,

c)       Opracowywania nowych technologii przędzenia włókien naturalnych spełniających wymogi wielokierunkowych aplikacji,

d)      Opracowywania technologii wytwarzania innowacyjnych wyrobów technicznych, w tym wzmocnień kompozytów na bazie włókien naturalnych,

e)      Technologii bioaktywnych wyrobów włókienniczych, wytwarzanych na bazie włókien naturalnych,

f)        Nowych technologii wytwarzania wyrobów o specjalnym znaczeniu dla zdrowia i komfortu użytkownika – dotyczy to odzieży ochronnej jak również dla osób o specyficznych wymaganiach, np. dla pacjentów przewlekle chorych, z problemami dermatologicznymi, alergiami oraz specjalnych tkanin do wystroju wnętrz, wyposażenia środków transportu i innych,

g)       Prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie technologii utylizacji lnianych i konopnych paździerzy oraz odpadów powstających w procesach przetwórczych roślin włóknistych, w tym zagospodarowania biomasy jako surowca dla różnych gałęzi przemysłu,

h)      Prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych w zakresie naturalnego barwienia i projektowania tkanin,

i)        Zastosowanie technik naturalnego barwienia w tkaninach artystycznych,

j)        Wykonanie eksperymentalnych barwień do analizy barwników w tkaninach zabytkowych,

2. Badania w zakresie wykorzystania roślin włóknistych w rolniczej rekultywacji terenów poprzemysłowych.

3. Badania aktywności fotosyntezy i rozwoju systemu korzeniowego roślin.

4. Badania w zakresie wykorzystania surowców roślinnych i zwierzęcych w budowie uli pszczelich.

5. Monitorowanie aktualnej sytuacji w zakresie produkcji i wykorzystania włókna lnianego i konopnego przez krajowy i światowy przemysł włókienniczy i przetwórczy.

6. Realizacja zadań wynikających z uczestnictwa w międzynarodowych oraz krajowych projektach naukowo-badawczych.

7. Współpraca naukowa z innymi instytucjami krajowymi i zagranicznymi o podobnym zakresie działalności oraz z innymi zakładami naukowymi Instytutu.

8. W ramach Zakładu funkcjonuje Laboratorium Włókiennicze (LW) posiadające Certyfikat Akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji.

Technologie:

Technologia produkcji prozdrowotnej odzieży z lnu i konopi mającej wpływ na parametry elektromiograficzne mięśni,
Technologia nanoszenia nanoligniny jako środka absorbującego promieniowanie UV na wyroby włókiennicze,
Technologia wykańczania tkanin lignocelulozowych z wykorzystaniem technik plazmowania i koronowania,
Technologia produkcji włókna lnianego uszlachetnionego mechanicznie z przeznaczeniem na pozalniarskie systemy przędzenia, 
Technologia produkcji przędz lnianych, modyfikowanych, jednorodnych i mieszankowych i ich zastosowanie w tkaninach i dzianinach, 
Technologia wytwarzania liniowych lignocelulozowych wyrobów włókienniczych o strukturze predysponującej ich do wytwarzania kompozytów,
Technologia kotonizacji/elementaryzacji dekortykowanego włókna,
Technologia wytwarzania bioaktywnej spersonalizowanej odzieży o właściwościach pielęgnacyjnych i wspomagających leczenie chorób dermatologicznych,
Technologia osmotycznego odklejania roślin włóknistych,
Technologia obiektywnej oceny zawartości włókna w roślinach włóknistych (badania porównawcze rodów i plonów),
Technologia przygotowania włókna łykowego spełniającego wymagania stawiane wzmocnieniom kompozytów,
Technologia produkcji dekortykowanego włókna konopnego na cele celulozowo-papiernicze i na materiały kompozytowe,
Ekologiczne i tanie materiały do budowy i wykończania budynków wytwarzanych na bazie naturalnych, odtwarzalnych surowców z roślin włóknistych oraz spoiwa wapiennego,
Technologia produkcji ekologicznych mat dezynfekcyjnych wykonanych na bazie włókna konopnego i lnianego,
Technologia zbioru i przetwórstwa lnu na włókno jednopostaciowe,
Technologia rekultywacji terenów poprzemysłowych poprzez uprawę konopi włóknistych.
Technologia wykorzystania paździerzy konopnych i wełny owczej w budowie uli pszczelich.

Projekty międzynarodowe:

2024-2027- INNOGLOBO/3/86/TOTALHEMP/2024; TOTALHEMP “Opracowanie innowacyjnej, przyjaznej dla środowiska technologii uprawy i przerobu konopi siewnych w celu wytworzenia naturalnych, szlachetnych tkanin dekoracyjnych”.
2021-2025- Horyzont 2020 NUMBER 952972; INN-PRESSME „Open INNovation ecosystem for sustainable Plantbased nano-enabled biomate Rials deploymEnt for packaging, tranSport and consumer goods.
2018-2020- CORNET/24/Celpreg/3/2017, Preimpregnowane laminaty na bazie włókien lnianych do przetwarzania w warunkach niskiego ciśnienia (Preimpregnated Flax Fibre Laminate for processing under low pressure conditions).
2014-2017- 605658; FP7-SME-2013; Akronim: NATURTRUCK; Development of a new bio-composite from renewable resources with improved thermal and fire resistance for manufacturing a truck internal part with high quality surface finishing.
2012-2018 - LIFE11ENV/PL/445; Nowa metoda rekultywacji terenów zdegradowanych w rejonie KWB Konin z zastosowaniem uprawy konopi włóknistych.
2009-2012- Crops2Industry FP7-KBBE-2007-2B R. „Non-food Crops-to-Industry schemes in EU27”.
2009-2011 - 7FP EU- REGPOT -T-Pot Unlocking the Croatian Textile Research Potentials.
2008-2011 - 7PR – CP-TP 214467-2 NTEX – Natural Aligned Fibres and Textiles for Use in Structural Composite Applications.
2007-2009 - E/123/2007/2008. Opracowanie technologii produkcji biodegradowalnych mat przeciw zarazie wykonanych z włókna konopnego.
Projekty krajowe:

Dotacje Celowe finansowane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi:
2025:
zad. 2.3. Opracowanie warunków agrotechnicznych dla uprawy nowo zarejestrowanej odmiany lnu Hera pod względem możliwości pozyskania długiego i krótkiego włókna lnianego dla celów przędzalniczych, porównanie parametrów fotosyntezy wytypowanych odmian lnu.
zad. 2.4. Ocena cyklu życia i emisji gazów cieplarnianych upraw lnu i konopi oraz procesów przetwórczych z udziałem lnu i konopi przemysłowych.
2024:
zad. 2.1. Badanie krajowego potencjału agro-przetwórczego roślin włóknistych przeznaczonych na włókno i inne produkty przemysłowe w kontekście możliwości zamykania łańcucha wartości dla nieżywnościowych zastosowań lnu i konopi.
zad. 2.2. Charakterystyka włókien lnu i konopi pozyskanych z reprezentatywnych odmian roślin włóknistych uprawianych w Polsce pod względem oceny strukturalnej z uwagi na ich zastosowanie w przemyśle.
zad. 2.3. Prace nad opracowaniem warunków agrotechnicznych dla uprawy nowo zarejestrowanej odmiany lnu, pod względem możliwości pozyskania długiego włókna lnianego do produkcji wysokiej jakości przędzy, w celu rozwoju upraw lnu w Polsce. Ocena włókna długiego w drugim roku upraw nowej odmiany lnu Hera i porównanie z parametrami włókna długiego odmian zagranicznych (francuskich lub belgijskich) uprawianych w kraju.
zad. 2.4. Ocena cyklu życia oraz badanie jakości surowców włóknistych i wyrobów, tj. tekstyliów i kompozytów w całym łańcuchu wartości z wykorzystaniem systemu kompleksowej oceny roślin włóknistych i włókien.
zad. 2.6. Waloryzacja biomasy roślin włóknistych w łańcuchu wartości determinująca zrównoważony rozwój upraw.
zad. 2.7. Opracowanie technologii wytwarzania płyt o wysokiej izolacyjności cieplnej z wykorzystaniem paździerzy konopnych i wełny owczej.
zad. 2.8. Opracowanie założeń technologicznych dla przygotowania paździerzy konopnych pod kątem wykorzystania ich w produkcji materiałów budowlanych.
2023:
zad. 2.1. Badanie krajowego potencjału agro-przetwórczego roślin włóknistych przeznaczonych na włókno i inne produkty przemysłowe w kontekście możliwości zamykania łańcucha wartości dla nieżywnościowych zastosowań lnu i konopi.
zad. 2.2. Charakterystyka włókien lnu i konopi pozyskanych z reprezentatywnych odmian roślin włóknistych uprawianych w Polsce pod względem oceny jakościowej i właściwości sorpcyjnych z uwagi na ich zastosowanie w przemyśle.
zad. 5.1. Prace nad opracowaniem warunków agrotechnicznych dla uprawy nowo zarejestrowanej odmiany lnu, pod względem możliwości pozyskania długiego włókna lnianego do produkcji wysokiej jakości przędzy, w celu rozwoju upraw lnu w Polsce. Nawiązanie współpracy z firmami przetwarzającymi len w Polsce do celów tekstylnych oraz rolnikami w celu budowy łańcucha dostaw lnu.
zad. 5.2. Stworzenie systemu kompleksowej oceny roślin włóknistych i wydobytych z nich włókien w całym łańcuchu wartości z uwzględnieniem rejonów upraw oraz warunków.
2022:
zad. 3.3. Rozwój gospodarstw rolnych w oparciu o włókna naturalne oraz RHD ze szczególnym uwzględnieniem kierunków zagospodarowania włókna zwierzęcego.
zad. 4.1. Badanie krajowego potencjału agro - przetwórczego roślin włóknistych przeznaczonych na włókno i inne produkty przemysłowe w kontekście możliwości zamykania łańcucha wartości dla nieżywnościowych zastosowań lnu i konopi.
zad. 4.2. Charakterystyka włókien lnu i konopi pozyskanych z reprezentatywnych odmian roślin włóknistych uprawianych w Polsce pod względem oceny jakościowej i właściwości sorpcyjnych z uwagi na ich zastosowanie w przemyśle.
2021:
zad. 4.1. Wielokierunkowe zagospodarowanie wełny owczej pochodzącej od ras owiec górskich hodowanych w Polsce z uwzględnieniem surowca niespełniającego wymogów jakościowych.
zad. 5.7. Analiza parametrów jakościowych wełny owczej pochodzącej od owiec linii syntetycznych.
·         2025 „Interwencja w sektorze pszczelarskim – wsparcie naukowo-badawcze I.6.6”,. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

2022-2023- „Inkubator Innowacyjności 4.0”, LENOD „Uzyskanie nowej odmiany lnu włóknistego odmiany Hera”
2021-2023 - POIR.01.01.01-00-0597/21, NCBiR; Opracowanie biodegradowalnej maseczki typu drugiego składającej się z włókien naturalnych
2017-2020- Rządowy Program Wieloletni na lata 2017-2020 Instytutu Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich pn. „Odbudowa i zrównoważony rozwój produkcji oraz przetwórstwa naturalnych surowców włóknistych dla potrzeb rolnictwa i gospodarki”.
2014-2017- PBS2/A5/42/2014. MODLEN, Zrównoważona technologia wytwarzania włókna lnu o alternatywnej jakości z tradycyjnych i nowych odmian roślin włóknistych.
2013-2016 - Innowacyjna technologia zbioru i przetwórstwa lnu na włókno jednopostaciowe.
2012-2015 - PBS1/A5/0/2012; BIOAKOD, Bioaktywna odzież o właściwościach leczniczo- pielęgnacyjnych.
2012-2014 - UMO-2011/01/N/ST8/05181, Metoda fizycznego odklejania włókien z roślin łykowych.
2010-2013 - Foresight technologiczny Nowoczesne technologie dla włókiennictwa. Szansa dla Polski.
2008-2013 - Projekt Nr 303/R/T02/2007/IT1, w ramach Inicjatywy Technologicznej, pt: Modyfikacja lignocelulozowych wyrobów włókienniczych za pomocą biopolimerów o strukturze nano, w celu nadania produktom wielofunkcyjnych właściwości.
2008-2010 - NR 15-0031-04/2008. Opracowanie technologii i modelowej instalacji doświadczalnej do intensywnego odklejania włókna z roślin łykowych w procesie przeciwprądowego ciągłego przepływu czynników technologicznych.
2008-2010 - KB/51/13819/IT1-B/U/08. Ekologiczne i tanie materiały do budowy i wykończania budynków wytwarzanych na bazie naturalnych, odtwarzalnych surowców z roślin włóknistych oraz spoiwa wapiennego.
2007-2013 - POIG 01.01.01-00-004/08; Funkcjonalne nano i mikro materiały włókiennicze.
Wybrane Patenty:

•  Masa aktywna elektrod akumulatora kwasowo-ołowiowego. Zgłoszenie pat.P.448970, (2024).

Sposób barwienia tkanin i materiałów polimerowych. Patent nr Pat.242330, (2022).
Włókno konopne, przędza, konopny płaski wyrób włókienniczy o właściwościach poprawiających kondycję skóry, odzież oraz sposób wytwarzania płaskiego wyrobu włókienniczego. Zgłoszenie pat. nr P.438388, (2021).
Sposób kotonizacji/elementaryzacji dekortykowanego włókna. Patent nr Pat.232829, (2019).
Odzież działająca jako suplement opatrunku w terapii chorób dermatologicznych, Pat.229203 (2018).
Urządzenie do obróbki surowców z roślin włóknistych oraz sposób ich obróbki. EP 2242876 (2013).
Sanitary mats made of natural fibres, method of obtaining sanitary mats and use of natural fibres to produce sanitary mats. EP 2274467 (2013).
Podłoże do uprawy boczniaków, sposób hodowli grzybni boczniaka oraz zastosowanie paździerzy konopnych do podłoża do uprawy boczniaków. Patent nr Pat.212448 (2012).
Nagrody i wyróżnienia:

 

Nagroda Ministra Nauki w dowód uznania dla wybitnych osiągnięć 2026.
Złoty medal – XXIV Moskiewski Międzynarodowy Salon Wynalazków i Innowacyjnych Technologii „Archimedes 2021” (Moskwa, 23-25.03.2021) za technologię - Sposób barwienia tkanin i materiałów.
Złoty medal - INEX India International Innovation and Invention EXPO 2021 (Hyderabad, 13-16.12.2021), za technologię - Sposób barwienia tkanin i materiałów
Nagroda - Międzynarodowe Targi Książki 2021 (Kraków, 26-29.05.2021) za książkę pod red. K. Schmidt-Przewoźna - Barwienie Metodami naturalnymi. Rośliny barwierskie i ich potencjał
Złoty medal; 9 Międzynarodowa Warszawska Wystawa Wynalazków - IWIS 2015; wynalazek: Odzież jak suplement opatrunku w terapii chorób dermatologicznych; 2015.
Złoty medal; 67. Międzynarodowa Wystawa „Pomysły – Wynalazki – Nowe Produkty – IENA 2015”; Clothing acting as a supplement of dressing in treatment of dermatological diseases; 2015.
Złoty medal; Międzynarodowe Targi Wynalazczości Badań Naukowych i Nowych Technologii BRUSSELS INNOVA 2015; Clothing acting as a supplement of dressing in treatment of dermatological diseases; 2015.
Złoty medal za Proces ciągłego odklejania włókien roślin łykowych oraz urządzenie do ciągłego odklejania tych włókien na 39 Międzynarodowej Wystawie Wynalazków , Geneva, 2011.
 

 

PRACOWNIE

Pracownia Technologii Przetwórstwa Roślin Włóknistych

Kierownik: dr inż. Jacek Kołodziej

e-mail: jacek.kolodziej@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 848 55 845

 

Pracownia świadczy usługi w zakresie:

• oceny jakości słomy lnianej i konopnej, obejmującej określenie długości całkowitej i technicznej, grubości, zawartości włókien długich i krótkich,
• oceny jakości paździerzy konopnych i lnianych, obejmującej określenie zawartości paździerzy użytkowych, zanieczyszczeń, wilgotności oraz gęstości objętościowej,
• badań systemu korzeniowego roślin metodą in-situ,
• określania aktywności fotosyntezy roślin.

 

 

Pracownia Chemicznej Oceny i Uszlachetniania Surowców Włóknistych

Kierownik: mgr inż. Patrycja Przybylska

e-mail: patrycja.przybylska@iwnirz.pl   

tel.: (+48) 61 848 55 857/853

 

Pracownia świadczy usługi w zakresie:

• wyznaczania zawartości składu chemicznego włókien łykowych, tj. wosków i tłuszczy, lignin, celulozy, hemicelulozy i pektyn,
• oznaczania zawartości włókna w odmianach, rodach i plonach łykowych roślin włóknistych metodą osmotycznego odklejania,
• analizy stabilności termicznej półproduktów i produktów włókienniczych metodą TGA,
• oceny wydzielonych gazów w procesie pirolitycznego rozpad, półproduktów i produktów włókienniczych techniką łączoną TGA-FTIR,
• badań w podczerwieni wierzchniej warstwy półproduktów i produktów włókienniczych metodą ATR/KBr-FTIR

 

 

Pracownia Badań Fizjologicznego Oddziaływania Tekstyliów na Organizm Człowieka

Kierownik: mgr inż. Barbara Romanowska

e-mail:  barbara.romanowska@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 848 55 853

 

Pracowania świadczy usługi w zakresie:

•       wyznaczania parametrów komfortu fizjologicznego,

•       badań komfortu użytkowego odzieży,

•       oporu cieplnego i oporu pary wodnej.

 

 

Pracownia Barwienia Naturalnego „Sztuka Naturalna”

Kierownik: dr hab. Katarzyna Schmidt-Przewoźna, prof. IWNiRZ-PIB

e-mail: katarzyna.schmidt-przewozna@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 84 55 810

 

Pracownia świadczy usługi w zakresie:

•       barwienia i testowania kolorów pochodzących ze źródeł naturalnych roślinnych i zwierzęcych,

•       szkoleń i warsztatów technik barwienia naturalnego i shibori,

•       analiz kolorystycznych,

•       odpracowywania technologii barwienia roślinami barwierskimi.

 

Laboratorium włókiennicze

Kierownik: dr inż. Anna Kicińska-Jakubowska

e-mail: anna.jakubowska@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 84 55 859

 

Zakres badań:

Badania właściwości fizyko-mechanicznych surowców i wyrobów włókienniczych na każdym etapie procesu produkcyjnego. 

Laboratorium Włókiennicze IWNiRZ-PIB posiada akredytację Polskiego Centrum Akredytacji - Certyfikat Akredytacji Nr AB 225.

Szczegółowy zakres akredytacji

Usługi Laboratorium Włókienniczego

Badanie włókna:
wyznaczanie masy liniowej włókien łykowych,
wyznaczanie wytrzymałości włókien łykowych w pęczkach,
wyznaczanie zawartości zanieczyszczeń we włóknach łykowych,
wyznaczanie długości włókien łykowych,
wyznaczanie średnicy włókien białkowych,
ocena widoków wzdłużnych i przekrojów poprzecznych włókien.
Badanie przędzy:
wyznaczanie wytrzymałości i wydłużenia przędzy przy rozciąganiu statycznym,
wyznaczanie masy liniowej metodą odcinkową i pasmową,
wyznaczanie kierunku i liczby skrętów,
oznaczanie składu surowcowego przędzy.
Badanie płaskich wyrobów włókienniczych:
Wyznaczanie właściwości zapewniających komfort użytkowy wyrobów:
wyznaczanie przepuszczalności powietrza,
wyznaczanie higroskopijności,
wyznaczanie sorpcji wody,
wyznaczanie oporu cieplnego,
wyznaczanie oporu pary wodnej,
wyznaczanie współczynnika barierowości przed promieniowaniem ultrafioletowym.
Wyznaczanie parametrów mechanicznych i strukturalnych wyrobów włókienniczych:
wyznaczanie siły zrywającej metodą paskową,
wyznaczanie grubości,
wyznaczanie odporności na ścieranie,
wyznaczanie odporności na pilling,
wyznaczanie sztywności zginania,
wyznaczanie zmiany wymiarów po praniu,
wyznaczanie odporności wybawień na pranie,
wyznaczanie liczby nitek osnowy i wątku w tkaninie,
wyznaczanie liczby rządków i kolumienek w dzianinie,
oznaczanie splotu,
oznaczanie składu surowcowego wyrobu,
wyznaczanie masy powierzchniowej.
Ponadto Laboratorium świadczy usługi w zakresie wykonywania analiz:

swobodnej energii powierzchniowej,
mikroskopowych przy pomocy elektronowego mikroskopu skaningowego i mikroskopii optycznej,
składu pierwiastkowego techniką EDS.
 

Bank Włókien

Osoba odpowiedzialna: dr inż. Anna Kicińska-Jakubowska

e-mail: anna.jakubowska@iwnirz.pl

tel.: (+48) 61 84 55 859

W Instytucie Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich Państwowego Instytutu Badawczego działa jedyny na świecie Bank Włókien. Główną ideą Banku Włókien jest kolekcjonowanie oraz poznanie jak największej różnorodności włókien naturalnych pochodzących z rozmaitych stref klimatycznych oraz ich upowszechnienie w celu wytyczenia im nowych możliwości aplikacyjnych. Bank Włókien dysponuje ok. 100 rodzajami włókien naturalnych z których większość to włókna o szerokim znaczeniu gospodarczym a także włókna posiadające marginalne znaczenie ze względu na ich niewielkie zastosowanie (np. włókna egzotyczne stosowane np. w rękodzielnictwie).

W Banku Włókien znajdują się włókna pozyskane w wyniku zastosowania różnych metod wydobycia z rośliny, np.: dekortykacja, roszenie wodne, osmoza, enzymatyczne odklejanie, ultradźwięki oraz po różnych procesach modyfikacji.

Zgromadzona kolekcja włókien naturalnych roślinnych została sklasyfikowana w zależności od typu i rozmieszczenia danego włókna w roślinie:

włókna łykowe: len, konopie, kenaf, juta, ramia; pokrzywa i inne,
włókna liściowe: sizal, abaca, ananas, curaua, cabuya, opuncja, pita i inne,
włókna nasienne: bawełna, włókno kokosowe, kapok, topola, calotropis, rafia i inne,
włókna owocowe: włókno kokosowe, luffa i inne,
z traw i trzcin: bambus, totora i inne.
Bogata kolekcja włókien białkowych została podzielona w zależności od pochodzenia od danych gatunków zwierząt:

wełny i włosie: wełna owcza, z lamy, wielbłądzia, kozia, szczecina, puch i inne,
jedwabie: jedwab naturalny, pajęczy.
W Banku Włókien zbierane są informacje na temat właściwości włókien takie jak średnica, masa liniowa, długość, wytrzymałość, stopień zanieczyszczeń; prowadzone są analizy mikroskopowe; spektrofotometryczne, termograwimetryczne oraz swobodnej energii powierzchniowej i EDS.